1. Düzgün çembersel hareket yapan bir cisim için merkezcil kuvvetin yönü nasıldır?
Merkezcil kuvvet, cismin çembersel yörüngede kalmasını sağlayan net kuvvettir ve daima yörüngenin merkezine doğrudur.
2. Periyodu $T$ olan düzgün çembersel hareket yapan bir cismin frekansı $f$ nedir?
Periyot (T), bir tam tur için geçen süredir. Frekans (f), bir saniyedeki tur sayısıdır. Bu iki kavram birbirinin çarpmaya göre tersidir: $f = 1/T$.
3. Basit harmonik hareket yapan bir cismin denge konumundan maksimum uzaklaşma miktarına ne ad verilir?
Genlik, basit harmonik harekette cismin denge konumuna olan maksimum uzaklığıdır. Uzanım ise herhangi bir andaki konumudur.
4. Kütlesi $m$, yay sabiti $k$ olan bir yay sarkacının periyodu ($T$) hangi ifade ile bulunur?
Yay sarkacının periyodu kütle ($m$) ile doğru, yay sabiti ($k$) ile ters orantılıdır. Formül $T = 2\pi \sqrt{m/k}$ şeklindedir. ($L/g$ basit sarkaç içindir).
5. Aşağıdakilerden hangisi enine dalgaya örnektir?
Enine dalgalarda ortamın titreşim yönü, dalganın ilerleme yönüne diktir. Işık (elektromanyetik dalga) enine bir dalgadır. Ses dalgaları boyuna dalgadır.
6. Bir dalganın hızı $v$, frekansı $f$ ve dalga boyu $\lambda$ arasındaki ilişki nedir?
Dalganın hızı, dalga boyu ile frekansının çarpımına eşittir. Bu temel dalga denklemidir: $v = \lambda \cdot f$.
7. Elektromanyetik dalgalar frekanslarına göre (küçükten büyüğe) sıralandığında aşağıdakilerden hangisi doğru olur?
Elektromanyetik spektrumda frekans (ve enerji) artış sırası: Radyo dalgaları, Mikrodalgalar, Kızılötesi, Görünür Işık, Morötesi, X-ışınları, Gama ışınları.
8. Bir ambulans sireni size yaklaşırken duyduğunuz sesin frekansı, ambulans duruyorken duyduğunuz frekansa göre nasıldır?
Doppler etkisine göre, dalga kaynağı gözlemciye yaklaşıyorsa algılanan frekans artar (ses incelir), uzaklaşıyorsa algılanan frekans azalır (ses kalınlaşır).
9. Bir halkadan geçen manyetik akı artırılırsa, halkada oluşan indüksiyon akımının oluşturduğu manyetik alanın yönü nasıl olur?
Lenz Yasası'na göre, indüksiyon akımı kendisini oluşturan manyetik akı değişimine karşı koyacak yönde bir manyetik alan oluşturur. Akı artıyorsa, onu azaltacak yönde; akı azalıyorsa, onu artıracak yönde alan oluşur.
10. Maksimum değeri $V_{max}$ olan sinüzoidal bir alternatif gerilimin etkin değeri ($V_{etkin}$) nedir?
Sinüzoidal alternatif akım ve gerilimin etkin değeri, maksimum değerinin $\sqrt{2}$'ye bölümü ile bulunur: $V_{etkin} = V_{max} / \sqrt{2}$.
11. İdeal bir transformatörde primer sarım sayısı $N_p$, sekonder sarım sayısı $N_s$'dir. Giriş gerilimi $V_p$ ise çıkış gerilimi $V_s$ nedir?
İdeal transformatörlerde gerilimler, sarım sayıları ile doğru orantılıdır: $V_p / N_p = V_s / N_s$. Buradan $V_s = V_p \cdot (N_s / N_p)$ bulunur.
12. Siyah cisim ışımasında, cismin sıcaklığı arttıkça yayılan maksimum enerjili ışımanın dalga boyu nasıl değişir?
Wien Kayma Yasası'na göre, siyah cismin sıcaklığı ($T$) arttıkça, maksimum ışıma yaptığı dalga boyu ($\lambda_{max}$) kısalır ($\lambda_{max} \cdot T = sabit$).
13. Bir fotonun enerjisi ($E$) frekansı ($f$) ile nasıl ilişkilidir? ($h$: Planck sabiti)
Planck'ın kuantum hipotezine göre, bir fotonun enerjisi, frekansı ile doğru orantılıdır ve $E = h \cdot f$ formülü ile verilir.
14. Compton saçılmasında, gelen foton serbest bir elektrona çarptıktan sonra saçılan fotonun enerjisi, gelen fotonun enerjisine göre nasıldır?
Compton olayında foton, enerjisinin bir kısmını elektrona aktarır. Bu nedenle saçılan fotonun enerjisi (ve frekansı) azalır, dalga boyu artar.
15. Özel göreliliğe göre, ışık hızına yakın hızlarda hareket eden bir sistemdeki gözlemci için zaman, durgun bir gözlemciye göre nasıl akar?
Özel göreliliğin sonuçlarından biri zaman genişlemesidir. Yüksek hızlarda hareket eden bir sistemdeki saatler, durgun bir gözlemcinin saatine göre daha yavaş çalışır.
16. Düzgün çembersel hareket yapan bir cismin birim zamanda taradığı açıya ne denir?
Açısal hız ($\omega$), cismin konum vektörünün birim zamanda taradığı açıdır. Birimi genellikle radyan/saniye (rad/s)'dir.
17. Basit harmonik harekette, cisme etki eden geri çağırıcı kuvvet hangi konumda sıfırdır?
Geri çağırıcı kuvvet ($F = -kx$) uzanım ($x$) ile doğru orantılıdır. Denge konumunda uzanım sıfır ($x=0$) olduğu için geri çağırıcı kuvvet de sıfırdır.
18. İki dalganın üst üste binerek birbirini güçlendirmesi veya zayıflatması olayına ne ad verilir?
Girişim, iki veya daha fazla dalganın aynı anda aynı yerde bulunması sonucu oluşan birleşik etkidir. Yapıcı girişim (güçlendirme) ve yıkıcı girişim (zayıflatma) şeklinde olabilir.
19. Aşağıdakilerden hangisi tüm elektromanyetik dalgaların ortak özelliğidir?
Tüm elektromanyetik dalgalar (radyo, mikrodalga, ışık, X-ışını vb.) boşlukta aynı hızla, yani ışık hızıyla ($c \approx 3 \times 10^8$ m/s) yayılırlar. Frekansları ve dalga boyları farklıdır.
20. Bir tel çerçeveden geçen manyetik akının zamanla değişim hızı, çerçevede neyin oluşmasına neden olur?
Faraday'ın İndüksiyon Yasası'na göre, bir devreden geçen manyetik akının zamanla değişim hızı, o devrede bir elektromotor kuvvet (EMK) indükler ($\epsilon = -d\Phi_B/dt$).
21. Bir bobinin (indüktör) alternatif akıma karşı gösterdiği dirence ne ad verilir?
Bobinin alternatif akıma karşı gösterdiği zorluğa indüktif reaktans ($X_L$) denir ve $X_L = \omega L = 2\pi f L$ ile hesaplanır. Empedans, devrenin toplam direncidir.
22. İdeal bir transformatör için giriş (primer) gücü $P_p$ ile çıkış (sekonder) gücü $P_s$ arasındaki ilişki nedir?
İdeal (kayıpsız) bir transformatörde enerji korunur, dolayısıyla giriş gücü çıkış gücüne eşittir: $P_p = V_p \cdot I_p = V_s \cdot I_s = P_s$.
23. Fotoelektrik olayda, bir metalden elektron sökebilmek için gereken minimum foton frekansına ne ad verilir?
Eşik frekansı ($f_0$), metalin bağlanma enerjisine ($W_0$) karşılık gelen frekanstır ($W_0 = hf_0$). Gelen fotonun frekansı eşik frekansından küçükse elektron sökülemez.
24. Bohr atom modeline göre elektronlar çekirdek etrafında nasıl hareket eder?
Bohr atom modeli, elektronların çekirdek etrafında açısal momentumu kuantize edilmiş belirli enerji seviyelerinde (kararlı yörüngelerde) ışıma yapmadan dolandığını öne sürer.
25. Alfa ($\alpha$) bozunması yapan bir atom çekirdeğinin kütle numarası ve atom numarası nasıl değişir?
Alfa parçacığı bir helyum çekirdeğidir ($^4_2He$). Alfa bozunmasında çekirdek bir alfa parçacığı yayar, bu nedenle kütle numarası 4, atom numarası (proton sayısı) 2 azalır.
26. Einstein'ın kütle-enerji eşdeğerliğini ifade eden ünlü formül hangisidir? ($E$: Enerji, $m$: kütle, $c$: ışık hızı)
Özel göreliliğin en bilinen sonuçlarından biri, kütlenin enerjiye, enerjinin de kütleye dönüşebileceğini ifade eden $E = mc^2$ formülüdür.
27. Boyu $L$, yerçekimi ivmesi $g$ olan bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodu ($T$) hangi ifade ile bulunur?
Basit sarkacın periyodu, ipin boyu ($L$) ile doğru, yerçekimi ivmesi ($g$) ile ters orantılıdır ve kütleye bağlı değildir. Formül $T = 2\pi \sqrt{L/g}$ şeklindedir.
28. Ses dalgaları hangi ortamda en hızlı yayılır?
Ses mekanik bir dalgadır ve yayılmak için ortama ihtiyaç duyar (boşlukta yayılmaz). Taneciklerin birbirine en yakın olduğu katılarda en hızlı, sonra sıvılarda, en yavaş gazlarda yayılır.
29. Bir bobinden geçen akımın değişmesi sonucu, bobinin kendisinde bir EMK indüklemesi olayına ne ad verilir?
Özindüksiyon, akım taşıyan bir devredeki akım değişikliğinin, aynı devrede bir EMK oluşturmasıdır. Bu EMK, akım değişikliğine karşı koyar.
30. Bir kondansatörün alternatif akıma karşı gösterdiği dirence ne ad verilir?
Kondansatörün alternatif akıma karşı gösterdiği zorluğa kapasitif reaktans ($X_C$) denir ve $X_C = 1 / (\omega C) = 1 / (2\pi f C)$ ile hesaplanır.
31. İdeal bir transformatörde primer akım $I_p$, sekonder akım $I_s$ ise sarım sayıları ($N_p, N_s$) ile akımlar arasındaki ilişki nedir?
İdeal transformatörde güç korunduğundan ($V_p I_p = V_s I_s$) ve gerilim sarımla doğru orantılı olduğundan ($V_p/V_s = N_p/N_s$), akımlar sarım sayıları ile ters orantılı olur: $I_p / I_s = N_s / N_p \Rightarrow I_p N_p = I_s N_s$.
32. Momentumu $p$ olan bir parçacığa eşlik eden de Broglie dalga boyu ($\lambda$) nasıl ifade edilir? ($h$: Planck sabiti)
De Broglie hipotezine göre, hareket eden her parçacığa bir dalga eşlik eder ve bu dalganın boyu, parçacığın momentumu ile ters orantılıdır: $\lambda = h / p$.
33. Enerjisi $E_{foton}$ olan bir foton, bağlanma enerjisi $W_0$ olan bir metale düştüğünde sökülen elektronun maksimum kinetik enerjisi ($E_k$) nedir?
Einstein'ın fotoelektrik denklemine göre, fotonun enerjisinin bir kısmı metalin bağlanma enerjisine (elektronu sökmek için gereken enerji) harcanır, geri kalanı sökülen elektrona kinetik enerji olarak aktarılır: $E_{foton} = W_0 + E_k$. Buradan $E_k = E_{foton} - W_0$ bulunur.
34. Compton saçılmasında, saçılan fotonun dalga boyu $\lambda'$, gelen fotonun dalga boyu $\lambda$'ya göre nasıldır?
Compton olayında foton enerji kaybettiği için enerjisi azalır. Foton enerjisi $E = hc/\lambda$ olduğundan, enerjinin azalması dalga boyunun artması anlamına gelir: $\lambda' > \lambda$.
35. Beta eksi ($\beta^-$) bozunması yapan bir atom çekirdeğinin kütle numarası ve atom numarası nasıl değişir?
Beta eksi bozunmasında, çekirdekteki bir nötron, bir protona, bir elektrona ($\beta^-$ parçacığı) ve bir antinötrinoya dönüşür. Proton sayısı (atom numarası) 1 artarken, toplam nükleon sayısı (kütle numarası) değişmez.
36. Yarıçapı $r$ olan bir yörüngede $\omega$ açısal hızıyla düzgün çembersel hareket yapan cismin çizgisel hızının ($v$) büyüklüğü nedir?
Çizgisel hız, açısal hız ile yarıçapın çarpımına eşittir: $v = \omega \cdot r$.
37. Basit harmonik harekette cismin hızı hangi konumda maksimumdur?
Basit harmonik harekette hız, denge konumundan geçerken maksimum değere ulaşır, genlik noktalarında (hareketin yön değiştirdiği anlarda) ise sıfır olur.
38. Dalgaların dar bir aralıktan geçerken bükülerek yayılması olayına ne ad verilir?
Kırınım, dalgaların bir engelin kenarından veya dar bir aralıktan geçerken doğrultusunu değiştirerek bükülmesidir. Bu olay dalgaların dalga doğasını gösterir.
39. Elektromanyetik dalgalar için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Elektromanyetik dalgalar, boşlukta yayılabilen, enine dalgalardır ve yüksüzdürler. Tüm dalgalar gibi enerji taşırlar.
40. Bir RLC seri devresinin alternatif akıma karşı gösterdiği toplam dirence ne ad verilir?
Empedans (Z), bir alternatif akım devresinin hem omik direncini (R) hem de reaktansını (X=X_L - X_C) içeren toplam eşdeğer direncidir ($Z = \sqrt{R^2 + (X_L - X_C)^2}$).
41. Lazer ışığının temel özelliği aşağıdakilerden hangisi değildir?
Lazer ışığı uyarılmış emisyonla elde edilen, tek renkli, aynı fazlı, dağılmadan ilerleyen, yüksek enerjili bir ışıktır. Beyaz ışık ise birçok rengin karışımıdır.
42. Rutherford atom modelinin temel bulgusu nedir?
Rutherford'un alfa saçılması deneyi, atomun kütlesinin ve pozitif yükünün büyük kısmının merkezde çok küçük bir hacimde (çekirdek) toplandığını göstermiştir.
43. Bir radyoaktif maddenin başlangıçtaki miktarının yarısının bozunması için geçen süreye ne ad verilir?
Yarı ömür ($T_{1/2}$), radyoaktif bir izotopun atomlarının yarısının bozunarak başka bir izotopa dönüşmesi için geçen süredir.
44. Özel göreliliğe göre, ışık hızına yakın hızlarda hareket eden bir cismin hareket doğrultusundaki boyu, durgun bir gözlemci tarafından nasıl ölçülür?
Özel göreliliğin sonuçlarından biri uzunluk kısalmasıdır (Lorentz büzülmesi). Yüksek hızlarda hareket eden bir cismin hareket doğrultusundaki boyu, durgun bir gözlemci tarafından kendi durgun boyundan daha kısa ölçülür.
45. $r$ yarıçaplı yörüngede $v$ çizgisel hızıyla düzgün çembersel hareket yapan cismin merkezcil ivmesinin ($a_m$) büyüklüğü nedir?
Merkezcil ivme, hız vektörünün yönündeki değişimden kaynaklanır ve büyüklüğü $a_m = v^2 / r$ veya $a_m = \omega^2 \cdot r$ ile verilir.
46. Aşağıdakilerden hangisi boyuna dalgaya örnektir?
Boyuna dalgalarda ortamın titreşim yönü, dalganın ilerleme yönü ile aynı doğrultudadır (paraleldir). Ses dalgaları, havadaki moleküllerin sıkışıp gevşemesiyle ilerleyen boyuna dalgalardır.
47. Aynı ortamda yayılan kırmızı ışık ve mavi ışık için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle aynıdır?
Tüm elektromanyetik dalgalar (görünür ışık dahil) aynı ortamda aynı hızla yayılırlar. Kırmızı ve mavi ışığın frekansları, dalga boyları ve enerjileri farklıdır (mavi daha yüksek frekanslı ve enerjilidir).
48. Bir RLC seri devresinde indüktif reaktansın ($X_L$) kapasitif reaktansa ($X_C$) eşit olduğu duruma ne ad verilir?
RLC devresinde $X_L = X_C$ olduğunda devrenin empedansı minimum ($Z=R$) olur ve devreden geçen akım maksimum değere ulaşır. Bu duruma rezonans denir.
49. Aşağıdakilerden hangisi bir leptondur?
Leptonlar, güçlü etkileşime girmeyen temel parçacıklardır. Elektron, müon, tau ve bunlara karşılık gelen nötrinolar lepton sınıfına girer. Proton ve nötron baryon (hadron), foton ise kuvvet taşıyıcı bozondur.
50. Gama ($\gamma$) bozunması sırasında atom çekirdeğinin kütle numarası ve atom numarası nasıl değişir?
Gama bozunması, uyarılmış haldeki bir çekirdeğin fazla enerjisini yüksek enerjili bir foton (gama ışını) yayarak atmasıdır. Bu sırada çekirdeğin proton ve nötron sayısı değişmez, dolayısıyla atom numarası ve kütle numarası da değişmez.
51. Sürtünmesiz ortamda basit harmonik hareket yapan bir cismin toplam mekanik enerjisi hareket boyunca nasıl değişir?
Sürtünmelerin ihmal edildiği durumda, basit harmonik harekette kinetik enerji ve potansiyel enerji birbirine dönüşür ancak toplam mekanik enerji (ikisinin toplamı) sabit kalır, yani korunur.
52. Işık ışınları az yoğun ortamdan çok yoğun ortama geçerken normale göre nasıl bir yol izler?
Snell Yasası'na göre ışık, kırılma indisi küçük (az yoğun) ortamdan kırılma indisi büyük (çok yoğun) ortama geçerken hızı azalır ve normale yaklaşarak kırılır.
53. Manyetik akının SI birimi nedir?
Manyetik akı ($\Phi_B$), belirli bir yüzeyden geçen manyetik alan çizgisi miktarını ölçer ve SI birimi Weber (Wb)'dir. Tesla manyetik alan şiddeti, Henry indüktans, Volt potansiyel farkı birimidir.
54. Alternatif akımı (AC) doğru akıma (DC) çevirmek için kullanılan temel devre elemanı nedir?
Diyotlar, akımın yalnızca tek yönde geçmesine izin veren yarı iletken devre elemanlarıdır. Bu özellikleri sayesinde alternatif akımı doğrultmak (doğru akıma yaklaştırmak) için kullanılırlar.
55. Bir atomdaki elektronun durumunu belirleyen dört kuantum sayısından hangisi elektronun enerji seviyesini (kabuğunu) belirtir?
Baş kuantum sayısı (n), elektronun bulunduğu ana enerji seviyesini (kabuğu) belirtir ve 1, 2, 3... gibi pozitif tam sayı değerleri alır.
56. Ağır bir atom çekirdeğinin nötron bombardımanı ile daha küçük çekirdeklere bölünmesi olayına ne ad verilir?
Fisyon, genellikle Uranyum gibi ağır bir çekirdeğin bir nötron yutarak kararsız hale gelmesi ve daha hafif iki veya daha fazla çekirdeğe bölünmesi olayıdır. Bu sırada büyük miktarda enerji açığa çıkar.
57. Hafif atom çekirdeklerinin yüksek sıcaklık ve basınç altında birleşerek daha ağır bir çekirdek oluşturması olayına ne ad verilir?
Füzyon, genellikle hidrojen izotopları gibi hafif çekirdeklerin çok yüksek sıcaklıklarda birleşerek helyum gibi daha ağır bir çekirdek oluşturmasıdır. Güneş ve diğer yıldızların enerji kaynağı füzyon reaksiyonlarıdır.
58. Radar sistemlerinde genellikle hangi tür elektromanyetik dalgalar kullanılır?
Radarlar, cisimlerin yerini ve hızını tespit etmek için genellikle mikrodalgaları kullanır. Mikrodalgaların dalga boyları, hedeften yansıyıp geri dönecek kadar küçük, atmosferik etkilerden az etkilenecek kadar büyüktür.
59. Su dalgaları derin ortamdan sığ ortama geçerken hızları ve dalga boyları nasıl değişir?
Su dalgalarının hızı ortamın derinliğine bağlıdır. Derin ortamda daha hızlı, sığ ortamda daha yavaş ilerlerler. Ortam değiştirirken frekans değişmez. $v = \lambda f$ denklemine göre hız azaldığında, frekans sabitken dalga boyu da azalır.
60. Basit harmonik harekette ivme hangi konumda maksimumdur?
Basit harmonik harekette geri çağırıcı kuvvet $F=-kx$ ve ivme $a=F/m = -(k/m)x$'dir. İvmenin büyüklüğü uzanım ($x$) ile doğru orantılıdır. Uzanımın maksimum olduğu genlik noktalarında ivme de maksimum değerini alır. Denge konumunda ($x=0$) ivme sıfırdır.